RUDN Journal of Russian HistoryRUDN Journal of Russian HistoryВестник Российского университета дружбы народов. Серия: История России2312-86742312-8690Peoples’ Friendship University of Russia named after Patrice Lumumba (RUDN University)1853010.22363/2312-8674-2018-17-1-50-73RUSSIANS WORLDWIDEРУССКИЕ В МИРЕResearch ArticleHistory of Russian emigrants in Poland in 1919-1939: new sources and modern historiographyИстория русской эмиграции в Польше в 1919-1939 гг.: новые источники и современная историография проблемыSimonovaTatiana MСимоноваТатьяна Михайловна

independent researcher

Независимый исследователь кандидат исторических наук (МГУ имени М.В. Ломоносова, 1989). С 2010-2017 гг. работала доцентом кафедры истории, философии и литературы Российского института театрального искусства - ГИТИС.

ivansimo@ya.ruGluszkowskiPiotrГлушковскийПетр

выпускник Университета имени Николая Коперника в Торуни и Историкоархивного института Российского государственного гуманитарного университета в Москве, кандидат исторических наук (РГГУ, 2012), заместитель директора Института русистики Варшавского университета.

p.gluszkowski@uw.edu.plInstitut of Russian Studies at University of WarsawИнститут русистики Варшавского университета15122018171RUSSIANS WORLDWIDEРУССКИЕ В МИРЕ507318052018Copyright ©; 2018, Simonova T.M., Gluszkowski P.Copyright ©; 2018, Симонова Т.М., Глушковский П.2018Simonova T.M., Gluszkowski P.Симонова Т.М., Глушковский П.https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0https://journals.rudn.ru/russian-history/article/view/18530

The article considers the main problems of the history of the Russian emigrants on the basis of studying the Russian and Polish archives in the context of the contemporary Russian and Polish historiography. There are identified and critically comprehended the materials of the key assets in the Polish archives. The article sums up the intermediate results of the study of the history of Russian emigrants in the Russian Federation and the Republic of Poland. The purpose of the article is to identify the weak points of this section of the Russian historiography, as well as the characteristic of the basic directions of the Polish historiography in the section “Emigrantology”. The comparison of the directions of the development of the first-wave émigré history in both countries based on the comparative analysis of the main researches of the modern Russian and Polish historiography allows outlining a number of underexplored questions. The authors faced the challenge of giving a sampling, but the most representative picture of the comparative studies in this section of the Russian and Polish historiography. The authors’ attention was primarily paid to the historical and historical-cultural works, rather than to the researches on legal issues. As a result of the comparative review, there are a number of conclusions. In particular, it was noted that the Russian historiography is not able to conduct comprehensive studies due to the sheer lack of trained personnel (knowledge of the history of the Republic of Poland, Polish-Soviet relations and the Polish language). At the same time, the Polish historiography has reached a qualitatively new level of research, as evidenced by the establishing of the new educational and scientific specialty (Emigrantology), a part of which is the academic module on the history of the Russian emigrants in Poland.

В статье рассмотрены основные проблемы истории русской эмиграции в Польше в 1919-1939 гг. на основе изучения российских и польских архивов и в контексте современной российской и польской историографии. Выявлены и критически осмыслены материалы основных фондов по изучаемой проблеме в польских архивах. Подведены промежуточные итоги изучения истории русской эмиграции в Польше в рассматриваемый период российскими и польскими исследователями. Авторы пришли к выводу, что в силу ряда причин в российской историографии на настоящий момент отсутствуют комплексные исследования в области истории русской эмиграции в Польше в межвоенный период. В то же время польская историография вышла на качественно новый уровень исследований. Здесь наблюдается заметный интерес к изучаемой проблеме, свидетельством чему является открытие новой учебной и научной специальности (эмигрантология) в польских высших учебных заведениях, частью которой стала история русской эмиграции в Польше.

Russian emigrants in Polandmilitary emigrationculture of Russian emigrantsfirst-wave émigréрусская эмиграцияПольшавоенная эмиграциякультура русской эмиграцииэмиграция первой волныBerezovaya, L.G. “Kul’turnaya missiya porevolyutsionnoi emigratsii kak nasledie Serebryanogo veka.” [Cultural mission of post-revolutionary emigration as a legacy of the Silver age]. Novyi istoricheskii vestnik, no. 3 (2001). http://nivestnik.ru/2001_3/ 11.shtml (in Russian).Bruski J. Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921-1926, Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010Białokozowicz, B. Józef Czapski i triumwirat literacki (Dymitr Mereżkowski, Zinaida Gippius i Dymitr Fiosofow). Olsztyn: WSP, 1995 (in Polish).Brzykcy J. Królewska duma z wielkiej niepomyślności. Doświadczenie emigracji w poetyckiej perspektywie Lwa Gomolickiego // Acta Polono-Ruthenica. 2016. № 21. S. 133-144Boginskii, A.V., and Zhukov, L.B. “Plans for the creation of the Necropolis, a List of Russians buried in the Wola Orthodox Cemetery (Cmentarz Wolski), Warsaw (Poland).” In Proceedings of the Russian Genealogical Society. St. Peterburg, no. 25 (2013): 103−106 (in Russian).Brzykcy J. Lew Gomolicki: twórca pogranicza // Slavia Orientalis. 2014. № 3. S. 367- 380Bondarenko, V. General-lejtenant Ja. D. Juzefovich: shtrihi k portretu. http://beloedelo.com/ researches/article/?750 (in Russian).Chodorowicz F. Przewodnik ро Warszawie i jej okolicach. W., 1873Brigadina, O.V. ‘Tri volny’ rossiiskoi sovetskoi emigratsii (1917−1991 gg.). Minsk: BDU, 2003 (in Russian).Cieślikowa A.J. O prasie rosyjskiej emigracji w dwudziestoleciu międzywojennym, Zeszyty Prasoznawcze, 2003Bruski, J. Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921−1926. Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010 (in Polish).Dryblak Ł. Czy tylko prometeizm? Polityka państwa polskiego wobec wybranych kół emigracji rosyjskiej w latach 1926-1939 // Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej. 2016. № LI. S. 81-115Brzykcy, J. “Królewska duma z wielkiej niepomyślności. Doświadczenie emigracji w poetyckiej perspektywie Lwa Gomolickiego.”Acta Polono-Ruthenica, no. 21 (2016): 133−144 (in Polish).Dryblak Ł. Inspiracja i formy współpracy polskich instytucji państwowych z wydawcami i redakcjami pism rosyjskich w latach 1919-1935 - zarys problematyki // Dzieje Najnowsze. 2016. № 1 (48). S. 33-52Brzykcy, J. “Lew Gomolicki: twórca pogranicza.” Slavia Orientalis, no. 3 (2014): 367−380 (in Polish).Fiłosofow D. Pisma wybrane. Rosjanin w Polsce (1920-1936). T. 2 // Red. Р. Mitzner. W.: Wyd. Un-tu Kardynala Stefana Wyszynskiego, 2015Chodorowicz, F. Przewodnik ро Warszawie i jej okolicach. Warsaw, 1873 (in Polish).Gippius Z. Dziennik petersburski (1914-1919). Dziennik warszawski (1919-1920). W.: Czytelnik, 2010; Białokozowicz B. Józef Czapski i triumwirat literacki (Dymitr Mereżkowski, Zinaida Gippius i Dymitr Fiosofow). Olsztyn: WSP, 1995.Cieślikowa, A.J. O prasie rosyjskiej emigracji w dwudziestoleciu międzywojennym. Zeszyty Prasoznawcze, 2003 (in Polish).Handelsman M. Historyka: zasady metodologii i teorii poznania historycznego. Wyd. 2. W., 1928. Р. 284.Dryblak, Ł. “Czy tylko prometeizm?Polityka państwa polskiego wobec wybranych kół emigracji rosyjskiej w latach 1926−1939.” Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej, no. 51 (2016): 81−115 (in Polish).II Rzeczpospolita wobec ruchu prometejskiego / red. P. Libera. W.: CAW, 2013Dryblak, Ł. “Inspiracja i formy współpracy polskich instytucji państwowych z wydawcami i redakcjami pism rosyjskich w latach 1919–1935 – zarys problematyki. Dzieje Najnowsze, no. 1 (2016): 33−52 (in Polish).Jańczuk E. Emigracja rosyjska we współczesnych badaniach. Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej. 2009. t. 4Eremeeeva, E. “Sud’ba sestry Ioanny.” [The fate of sister Joanna]. Inye berega, no. 1 (2009). http://www.inieberega.ru/node/139 (in Russian).Juzwenko А. Polska a “biała” Rosja (od listopada 1918 do kwietnia 1920 r.) Wr.; W.; Kr.: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973Fedyukina, E.V. “Prosvetitel’skaya deyatel’nost’ mitropolita Dionisiya (Valedinskogo) kak opredelyayushchii faktor v razvitii pravoslavnoi kul’tury Rechi Pospolitoi.” [Educational activities of Metropolitan Dionysius (Valedynskyi) as a determining factor in the development of the Orthodox culture of the Commonwealth]. In Materialy XX ezhegodnoj bogoslovskoj konferencii PSTGU. Zimnyaya sessiya, 327−331. Moscow: PSTGU, 2010: (in Russian).Karpus Z. Emigracja rosyjska i ukraińska w Toruniu w okresie międzywojennym // Rocznik Toruński. 1983. № 16. S. 93-112Fedyukina, E.V. “K voprosu o sud’bakh russkoi emigratsii i pravoslavnoi kul’tury Pol’shi.” [To the question about the fate of the Russian emigration and the Orthodox culture of Poland]. Nansenovskie chteniya, 300−308. St. Peterburg, 2010 (in Russian).Karpus Z. Jeńcy wojenni i emigracja polityczna z Rosji na Pomorzu w latach 1914-1939. Procesy asymilacyjne, stosunek miejscowego społeczeństwa // Migracje polityczne i ekonomiczne w krajach nadbałtyckich w XIX-XX w. / Pod red. J. Borzyszkowskiego. Toruń-Gdańsk, 1997. S. 127-135Filosofow, D. Pisma wybrane. Rosjanin w Polsce (1920−1936). Vol. 2. Warsaw: Wyd. Untu Kardynala Stefana Wyszynskiego, 2015 (in Polish).Karpus Z. Wschodni sojusznicy Polski w wojnie 1920 roku. Оddziały ukraińskie, rosyjskie, kozackie i białoruskie w latach 1919-1920. Toruń: Wyd. UMK, 1999.Getka-Kenig, M. “Pravoslavnoe kladbishche v Varshave.” [Orthodox cemetery in Warsaw]. Novaya Pol’sha, no. 11 (2007) https://novpol.org/ru/SkYEtufDsW/PRAVOSLAVNOE-KLADBIShE-V-VARShAVE (in Russian).Kicinger A. Polityka emigracyjna II Rzeczypospolitej. Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych w Warszawie / Central European Forum for Migration Research in Warsaw (CEFMR). Working Paper. 2005. № 4Gippius, Z. Dziennik petersburski (1914−1919). Dziennik warszawski (1919−1920). Warsaw: Czytelnik, 2010 (in Polish).Kolasa W.M. Kierunki badań nad prasą mniejszości narodowych 1918-1939 // Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym. 2012. t. 22, z. 3. S. 59-82Gorizontov, L.E. Paradoksy imperskoi politiki: polyaki v Rossii i russkie v Pol’she (XIX − nachalo XX v.). Rossiiskaya akademiya nauk Institut slavyanovedeniya. Moscow: Indrik, 1999 (in Russian).Kołbuk W. CerkiewprawosławnawPolscemiędzywojennej. Lublin, 2013Gosudarstvennyj arhiv Rossijskoj Federacii (thereafter – GA RF) [State archive of the Russian Federation], f. 8262, op. 1, d. 1.Kornat M. Idea prometejska a polska polityka zagraniczna (1921-1939/1940) // Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918-1940) / red. M. Kornat. Warszawa, 2012. S. 35-90Handelsman, M. Historyka: zasady metodologii i teorii poznania historycznego. Wyd. 2. Warsaw, 1928 (in Polish).Kościół Prawosławny w Polsce dawniej i dziś (XIX, XX). Główny Urząd Statystyczny, Warszawska Metropolia Prawosławna. W., 1993. S. 62, 93.Ikonnikova, S.N. Istoriya kul’turologicheskikh teorii. St. Peterburg: Piter, 2005 (in Russian).Kowalczyk A.S. Sawinkow. W.: LNB, 1992.Jańczuk, E. Emigracja rosyjska we współczesnych badaniach. Vol. 4. Studia Interkulturowe Europy Środkowo-Wschodniej, 2009 (in Polish).Libera P. Ewolucja ruchu prometejskiego w okresie międzywojennym // Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918-1940) / red. M. Kornat. W., 2012. S. 219-244Juzwenko, А. Polska a ‘biała’ Rosja (od listopada 1918 do kwietnia 1920 r.). Warsaw; Krakow: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1973 (in Polish).Mikulicz S. Prometeizm w polityce II Rzeczypospolitej. W.: Książka i Wiedza, 1971Karpus, Z. “Emigracja rosyjska i ukraińska w Toruniu w okresie międzywojennym.” Rocznik Toruński, no. 16 (1983): 93−112 (in Polish).Mikulicz S. Prometeizm w polityce II Rzeczypospolitej. W.: KsiążkaiWiedza, 1971; Симонова Т.М. Прометеизм во внешней политике Польши. 1919-1924 гг. // Новая и новейшая история. 2002. №. 4. С. 47-63Karpus, Z. “Jeńcy wojenni i emigracja polityczna z Rosji na Pomorzu w latach 1914−1939. Procesy asymilacyjne, stosunek miejscowego społeczeństwa.” Migracje polityczne i ekonomiczne w krajach nadbałtyckich w 19–20 w. Toruń: Gdańsk, 1997 (in Polish).Mitzner P. Trudna przyjaźń: Dmitrij Fiłosofow - Maria Dąbrowska - Stanisław Stempowski // Pamiętnik literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej. 2012. № 103. S. 239-257Karpus, Z. “Wschodni sojusznicy Polski w wojnie 1920 roku.” Оddziały ukraińskie, rosyjskie, kozackie i białoruskie w latach 1919–1920. Toruń: Wyd. UMK, 1999 (in Polish).Mitzner P. Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa. W., 2015Kicinger, A. “Polityka emigracyjna II Rzeczypospolitej. Środkowoeuropejskie Forum Badań Migracyjnych w Warszawie.” Central European Forum for Migration Research in Warsaw (CEFMR). Working Paper, no. 4 (2005): 3−81 (in Polish).mochola.org/russiaabroad. URL: http://www.mochola.org/russiaabroad/rusemig_pl.htm (дата обращения 26.11.2017)Kolasa, W.M. “Kierunki badań nad prasą mniejszości narodowych 1918–1939.” In Klio. Czasopismo poświęcone dziejom Polski i powszechnym 22 (2012): 59−82 (in Polish).Ndiaye I.А. Misja literatury emigracyjnej: («pierwsza fala» emigracji rosyjskiej) // Acta Polono-Ruthenica. 2007. № 12. S. 77-93Kołbuk, W. Cerkiew prawosławna w Polsce międzywojennej. Lublin, 2013 (in Polish). Kornat, M. “Idea prometejska a polska polityka zagraniczna (1921–1939/1940).” Ruch pro-Nowak A. Dymitr Fiłosofow: dyskusja z polską «mickiewiczologią» czy z polskim kompleksem? // Akademie nauk, uniwersytety, organizacje nauki, polsko-rosyjskie relacje w sferze nauki XVIII-XX w. / red. L. Zasztowt. W., 2013. S. 330-354metejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918–1940). Warsaw, 2012 (in Polish).Nowak A. Polska i trzy Rosje.Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku). Kr.: Wyd. Arcana, 2008Kościół Prawosławny w Polsce dawniej i dziś (XIX, XX). Główny Urząd Statystyczny, Warszawska Metropolia Prawosławna. Warsaw, 1993 (in Polish).Obłąkowska-Galanciak I. Gorzkie gody.. Publicystyczna i literacka działalność Dmitrija Fiłosofowa na emigracji. Olsztyn. 2001Kowalczyk, A.S. Sawinkow. Warsaw: LNB, 1992 (in Polish).Opacki Z. Marian Zdziechowski a emigracja rosyjska kontakty, opinie, refleksje // Emigracja rosyjska. Losy i idee, / red. R. Backer, Z. Karpus, Łódź, 2002. S. 240-262Kozak, B., and Ndiaye I.A. Pisarki Rosyjskiej Zagranicy – w literaturze, kulturze i korespondencji. Olsztyn, 2016 (in Polish).Papierzyńska-Turek М. Międzytradycją arzeczywistością. Państwowobecprawosławia 1918-1939, Warszawa, 1989Kruchinin, A.S. “Russkaya armiya v pol’skikh lageryakh (1920–1921): v ozhidanii novoi voiny.” [The Russian army in the Polish camps (1920–1921): in anticipation of a new war]. In Voina i oruzhie: Novye issledovaniya i materialy.Vtoraya. Materialy mezhdunarodnoj nauchno-prakticheskoj konferencii. 18–20 maya 2011 g., 412−426. Part 1 St. Peterburg, 2011 (in Russian).Paszkiewicz P., Sandowicz M. Cmentarz Prawosławny w Warszawie. W.: PWN, 1992Kuberskii, Kh. “Russkie emigranty v ryadakh pol’skogo Soprotivleniya (Armii Kraiovoi, Natsional’nykh vooruzhennykh sil, Gvardii Lyudovoi) v 1939–1945 gg.” [Russian immigrants in the ranks of the Polish Resistance (home Army, National armed forces, Guard Ludovit) in 1939−1945]. In Rossiiskaya emigratsiya v bor’be s fashizmom. Mezhdunarodnaya nauchnaya konferentsiya. Moskva, 14−15 maya 2015 goda, 395−419. Moscow: Russkii put’, 2015 (in Russian).Pisarki Rosyjskiej Zagranicy - w literaturze, kulturze i korespondencji / Pod red. B. Kozak, I.A. Ndiaye. Olsztyn. 2016Kuprina-Iordanskaya, M.K. Gody molodosti. Moscow: Khudozhestvennaya literatura, 1966 (in Russian).Sielicki F. Pisarze rosyjscy początku XX wieku w Polsce międzywojennej // Slavica Vratislaviensia. t. LXXXVIII. Wrocław. 1996. S. 73-82Labyntsev, Yu.A., and Shchavinskaya, L.L. Pravoslavnaya literatura mezhvoennoi Pol’shi. Moscow: Indrik, 1998 (in Russian).Skrunda W. Echa «gniewnych jambow» w poemacie Lwa Gomolickiego “Warszawa» (1934) // Studia Rossica XI. W., 2000. S. 187-197Labyntsev, Yu.A., Pravoslavnaya literatura Pol’shi (1918−1939 gg.). Minsk: Nacional’naja biblioteka Belarusi, 2001 (in Russian).Skrunda W. Michal Arcybaszew o utraconych zludzeniach Fausta («Diabel», tragifarsa wierszem) // Studia Rossica III. Literatura rosyjska na emigracji. Wspolczesni pisarze rosyjscy w Polsce. Frazeologia i frazeografia. W., 1996. S. 35-98Levenson, M.L., ed. Pravitel’stvuyushchii Senat: kratkii istoricheskii ocherk i biografii senatorov. St. Peterburg: Tipo-litografiya St.-Peterburgskoi Odinochnoi Tyur’my, 1912 (in Russian).Skrunda W. Rosyjski uchodzca na polskim bruku. O poemacie Lwa Gomolickiego «Warszawa» (1934). Aneks: L. Gomolickij, «Warszawa. Poema», Warszawa 1934 // Studia Rossica X. O literaturze rosyjskiej nowej i dawnej. W., 2000Libera, P. “Ewolucja ruchu prometejskiego w okresie międzywojennym.” Ruch prometejski i walka o przebudowę Europy Wschodniej (1918–1940). Warsaw, 2012 (in Polish).Skrunda W. Zamysl poematu Lwa Gomolickiego «Warszawa» w swietle inwektyw Karola Radka i nauk mnicha Ewagriusza // Studia Rossica XII. Literatura rosyjska na rozdrozach XX wieku. W., 2001. S. 215-228Libera, P. , ed. II rzeczpospolita wobec ruchu prometejskiego. Warsaw: CAW, 2013 (in Polish).Stanislawski W. «Rycerz przegranej sprawy»? Kontakty Dymitra Fiłosofowa z polskimi elitami kulturalnymi // Emigracja rosyjska. Losy i idée.Łódź, 2002. S. 313-328Marchenko, T.V. “Pol’sko-russkie svyazi: bezgranichnoe pole dlya issledovanii i dlya nauchnykh kontaktov.” [Polish-Russian relations: a boundless field for research and scientific contacts]. Ezhegodnik Doma russkogo zarubezh’ya im. A. Solzhenitsyna. 2016. Moscow: DRZ im. A. Solzhenitsyna, 2016: 299−303 (in Russian).Stanislawski W. Emigracja i mniejszość rosyjska w II Rzeczypospolitej: próba charakterystyki społeczności // Sprawy narodowościowe. Seria nowa. 1996. T. V. Z. 2 (9). S. 23-60Mikulicz, S. Prometeizm w polityce II Rzeczypospolitej. Warsaw: Książka i Wiedza, 1971 (in Polish).Stanislawski W. Myśl polityczna emigracji rosyjskiej w II Rzeczpospolitej: interpretacje przeszłości i koncepcje polityczne: Praca doktorska / Instytut Historii Uniwersytetu Warszawskiego. W., 2002Mitzner, P. “Trudna przyjaźń: Dmitrij Fiłosofow – Maria Dąbrowska – Stanisław Stempowski.” Pamiętnik literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskie, no. 103 (2012): 239−257 (in Polish).Suchanek L. Emigracja. Emigrantologia. Komisja Emigrantologii Słowian // Slavia Orientalis. 2014. T. LXIII. № 2. S. 173-189Mitzner, P. Warszawski krąg Dymitra Fiłosofowa. Warsaw, 2015 (in Polish).Suchanek L. Słowiańska emigrantologia // Współczesne literaturoznawstwo slawistyczne / Pod red. L. Suchanka: Prace Komisji Kultury Słowian. III. Kraków, 2004. S. 73-88Moseikina, M.N. “Russkaya emigratsiya v stranakh Latinskoi Ameriki v 1920−1960 gody.” [Russian emigration in the countries of Latin America in the years 1920−1960]. Ph.D. thesis, RUDN University, 2012 (in Russian).Suchanek L. Литература и письменность эмиграции славян как историко-литературная проблема // A Centenary of Slavic Studies in Norway. The Olaf Broch Symposium / Ed. by J.I. Bjǿrnflaten, G. Kjetsaa, T. Mathiassen.The Norwegian Academy of Science and Letters.Oslo, 1998. S. 218-239Moseikina, M.N. ‘Rasseyany, no ne rastorgnuty’: russkaya emigratsiya v stranakh Latinskoi Ameriki v 1920–1960 gg. Moscow: RUDN Publ., 2011 (in Russian).Sucharski T. Rosja Czapskiego sprzed “nieludzkiej ziemi” // Słupskie Prace Filologiczne. 2008. № 6. S. 55-72.Moskvich, G.G. Putevoditel’ po Varshave. St. Peterburg: Izdatel’stvo putevoditelei Gr. Moskvicha., 1914 (in Russian).Suławka A.R. Idea współpracy polsko-rosyjskiej w myśli politycznej rosyjskiej emigracji w Polsce (lata 1918-1939) // Przegląd Filozoficzny / Nowa Seria. 2013. R. 22. № 3 (87). S. 221-238Ndiaye, I.А. “Misja literatury emigracyjnej: («pierwsza fala» emigracji rosyjskiej).” Acta Polono-Ruthenica, no. 12 (2007): 77−93 (in Polish).Suławka A.R. Rosyjska i rosyjskojęzyczna prasa religijna w II Rzeczypospolitej // Kultura- Media-Teologia. 2012. № 10. S. 59-88Nikolaev, K.N. Ekspansiya Rima v Rossiyu.Vostochnyi obryad (Rim-Pol’sha-Rossiya). Moscow: B.i., 2005. https://www.blagogon.ru/biblio/248/print (in Russian).URL: http://emigrantologia.uni.opole.pl/pl/czasopismo-onlineNikolaev, K.N. Vostochnyi obryad. Paris: YMCA-press, 1950 (in Russian).Zamojski J. Biała emigracja rosyjska w Polsce; sytuacja, problemy (1919-1939) // Imigranci i społeczeństwa przyjmuja̧ ce: adaptacja, integracja, transformacja? / Red. G. Waluga. W.: Neriton, 2000. S. 32-60Nowak, A. “Dymitr Filosofow: dyskusja z polska «mickiewiczologia» czy z polskim kompleksem?” In Akademie nauk, uniwersytety, organizacje nauki, polsko-rosyjskie relacje w sferze nauki XVIII–XX w, 330−354. Warsaw, 2013 (in Polish).Zielińska-Balcerzak N. Wybrane elementy sytuacji prawnej i politycznej emigracji rosyjskiej w pierwszych latach II Rzeczypospolitej // Studia Iuridica Lublinensia. Vol. XXIV. 2015. № 4. S. 151-164Nowak, A. Polska i trzy Rosje. Studium polityki wschodniej Józefa Piłsudskiego (do kwietnia 1920 roku). Krakow: Wyd. Arcana, 2008 (in Polish).Архив Лиги Наций: UNOG Registry, Records and Archives Unit, 1870 (Archive). URL: http://biblio-archive.unog.ch/detail.aspx.Obłąkowska-Galanciak, I. Gorzkie gody... Publicystyczna i literacka działalność Dmitrija Fiłosofowa na emigracji. Olsztyn, 2001 (in Polish).Березовая Л.Г. Культурная миссия пореволюционной эмиграции как наследие Серебряного века // Новый исторический вестник. 2001. № 3. URL: http://nivestnik.ru/2001_3/11.shtml.Opacki, Z. “Marian Zdziechowski a emigracja rosyjska kontakty, opinie, refleksje.” Emigracja rosyjska.Losy i idée, 240−262. Łódź, 2002 (in Polish).Биографический словарь. Высшие чины Российской Империи (22.10.1721 - 2.03.1917). Т. III. Р-Я / Сост. Е.Л. Потемкин. М.: Б.и., 2017. С. 27.Papierzyńska-Turek, М. Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918–1939. Warsaw, 1989 (in Polish).Богинский А.В., Жуков Л.Б. Проект составления некрополя Вольского православного кладбища в Варшаве (Польша) // Известия Русского генеалогического общества. Вып. 25. Материалы XV Петербургских генеалогических чтений «Генеалогия и некрополистика»: Российская национальная библиотека, 17-18 июня 2011 г. СПб.: Издательство «Российская национальная библиотека», 2013. С. 103-106Paszkiewicz, P., and Sandowicz, M. Cmentarz Prawosławny w Warszawie. Warsaw: PWN, 1992 (in Polish).Бондаренко В. Генерал-лейтенант Я.Д. Юзефович: штрихи к портрету. URL: http:// beloedelo.com/researches/article/?750. - дата обращения - 20.11.2017.Popova, B. “Yuliya Nikolaevna Reitlinger.” [Yuliya Nikolaevna, Reitlinger]. Nashe nasledie, no. 87 (2008). https://www.nasledie-rus.ru/podshivka/8719.php (in Russian).Бригадина О.В. «Три волны» российской советской эмиграции (1917-1991 гг.). Минск: БДУ, 2003Potemkin, E.L., ed. Biograficheskii slovar’. Vysshie chiny Rossiiskoi Imperii (22.10.1721 − 2.03.1917) [Biographical dictionary.The higher ranks of the Russian Empire (22.10.1721 − 2.03.1917)]. Vol. 3. Moscow, 2017 (in Russian).Вихорнов В.А. Александр Вертинский на экране и не только. Новосибирск: Изд-во «Свиньин и сыновья», 2012.Rozinskaya, O.V. “Russkaya literaturnaya emigratsiya v Pol’she: 1920−30-e gody.” [Russian literary emigration in Poland, 1920−30]. Ph.D. diss., Lomonosov Moscow State University, 2000 (in Russian).Гетка-Кениг М. Православное кладбище в Варшаве // Новая Польша. 2007. № 11. URL: https://novpol.org/ru/SkYEtufDsW/PRAVOSLAVNOE-KLADBIShE-V-VARShAVERyazantsev, S.V. “Emigranty iz Rossii: russkaya diaspora ili russkogovoryashchie soobshchestva?” [Immigrants from Russia: the Russian Diaspora, or the Russian-speaking community?]. Sotsiologicheskie issledovaniya, no. 12 (2016): 84−94 (in Russian).Горизонтов Л.Е. Парадоксы имперской политики: поляки в России и русские в Польше (XIX - начало XX в.). Российская академия наук Институт славяноведения. М.: Издательство «Индрик», 1999. С. 91.Rykhlyakov ,V.N. “Nekropolistika russkogo zarubezh’ya.” [The research of the Russian abroad]. Izvestiya Russkogo genealogicheskogo obshchestva 25 (2013): 83–94 (in Russian).Еремееева Е. Судьба сестры Иоанны // Иные берега. 2009. № 1 (13). URL: http:// www.inieberega.ru/node/139.Sekacheva, E.R. “Vertinskii Aleksandr Nikolaevich (1889–1957).” [Vertinsky Alexander (1889–1957)]. Novyi istoricheskii vestnik 1, no. 3 (2001). https://nivestnik.ru/ 2001_3/13.shtml (in Russian).Замойский Ян. Русская (белая) эмиграция в Польше и ее польские связи (1918-1939) // Культурные связи России и Польши XI-XX вв. / Związki kulturalne między Polską a Rosją XI-XX w. / Под ред. Н.И. Щавелевой. М.: УРСС, 1998. С. 170-189Shilov, D.N. Neopublikovannye materialy k «Russkomu provincial’nomu nekropolju» v fondah Rossijskogo gosudarstvennogo istoricheskogo arhiva. http://www.petergen. com/publ/shilovrpnrgia.shtml (in Russian).Иконникова С.Н. История культурологических теорий. СПб.: Питер, 2005.Shvaiko,V.G. “Deyatel’nost’ russkikh organizatsii v Pol’she po sokhraneniyu russkoi kul’tury v 1921−1939 gg.” [Activity of Russian organizations in Poland for the preservation of Russian culture in 1921−1939]. Ph.D. diss., Yanka Kupala State University of Grodno, 2005 (in Russian).Куберский Х. Русские эмигранты в рядах польского Сопротивления (Армии Крайовой, Национальных вооруженных сил, Гвардии Людовой) в 1939-1945 гг. // Российская эмиграция в борьбе с фашизмом. Международная научная конференция. Москва, 14-15 мая 2015 года. М.: Русский путь, 2015. С. 395-419Sielicki, F. “Pisarze rosyjscy początku XX wieku w Polsce międzywojennej.” Slavica Vratislaviensia, 73−82. Vol. 88. Wrocław, 1996 (in Polish).Куприна-Иорданская М.К. Годы молодости. М.: Художественная литература, 1966. С. 56-70.Simonova, T.M. “Belye formirovaniya v Pol’she (‘Otryad russkikh bezhentsev’) v 1919−1921 godakh.” [White formations in Poland (‘Group of Russian refugees’) in 1919−1921]. Novaya i noveishaya istoriya, no. 4 (2012): 39−57 (in Russian).Лабынцев Ю.А., Щавинская Л.Л. Православная литература межвоенной Польши. М.: Индрик, 1998Simonova, T.M. “Kontseptsiya ‘prometeizma’ i politika Pol’shi v otnoshenii emigratsii iz Rossii (1920–1930).” [The concept of ‘prometheism’ and Poland’s policy concerning emigration from Russia (1920−1930)]. In Problemy istorii Russkogo zarubezh’ya: materialy i issledovaniya. Institut vseobshchei istorii RAN, 266−290. Vol. 1. Moscow: Nauka (in Russian).Лабынцев Ю.А., Щавинская Л.Л. Православная литература Польши (1918- 1939 гг.). Минск: Нац. б-ка Беларуси, 2001.Simonova, T.M. “Prometeizm vo vneshnei politike Pol’shi. 1919–1924 gg.” [Prometheism in the foreign policy of Poland. 1919–1924]. Novaya i noveishaya istoriya, no. 4 (2002): 47–63 (in Russian).Марченко Т.В. Польско-русские связи: безграничное поле для исследований и для научных контактов // Ежегодник Дома русского зарубежья им. А. Солженицына. 2016. М.: ДРЗ им. А. Солженицына, 2016. С. 301Simonova, T.M. Russkie antisovetskie formirovaniya v Pol’she [Russian anti-Soviet formations in Poland]. Moscow: B. i., 2013 (in Russian).Материалы II научно-практической конференции. Лодзь, 28-29 мая 2011. W.: «Rosyjski Dom», 2011Simonova, T.M. Sovetskaya Rossiya (SSSR) i Pol’sha. Antisovetskie formirovaniya: 1919–1925 gg. Moscow: Kvadriga, 2013 (in Russian).Мосейкина М.Н. «Рассеяны, но не расторгнуты»: русская эмиграция в странах Латинской Америки в 1920-1960 гг. М.: РУДН, 2011Skrunda, W. “Michal Arcybaszew o utraconych zludzeniach Fausta («Diabel», tragifarsa wierszem).” In Studia Rossica III. Literatura rosyjska na emigracji. Wspolczesni pisarze rosyjscy w Polsce.Frazeologia i frazeografia, 35−98. Warsaw, 1996 (in Polish).Мосейкина М.Н. Русская эмиграция в странах Латинской Америки в 1920-1960 годы: aвтореф. дис. д-ра ист. наук. М., 2012. С. 25.Skrunda, W. “Rosiyski uchodzca na polskim bruku. O poemacie Lwa Gomolickiego ‘Warszawa’ (1934). Aneks: L. Gomolickij, ‘Warszawa. Poema’, Warszawa 1934.” In Studia Rossica X. O literaturze rosyjskiej nowej i dawnej, 89−125. Warsaw, 2000 (in Polish).Москвич Г.Г. Путеводитель по Варшаве. СПб.: Издательство путеводителей Гр. Москвича., 1914Skrunda, W. “Echa ‘gniewnych jambow’ w poemacie Lwa Gomolickiego ‘Warszawa’ (1934).” In Studia Rossica XI, 187−197. Warsaw, 2000 (in Polish).Николаев К.Н. Восточный обряд. Париж: YMCA-press, 1950. С. 6Skrunda, W. “Zamysl poematu Lwa Gomolickiego «Warszawa» w swietle inwektyw Karola Radka i nauk mnicha Ewagriusza.” In Studia Rossica XII. Literatura rosyjska na rozdrozach XX wieku, 215−228. Warsaw, 2001 (in Polish).Николаев К.Н. Экспансия Рима в Россию. Восточный обряд (Рим - Польша - Россия). М.: Б.и., 2005. URL: https://www.blagogon.ru/biblio/248/print. (Дата обращения - 26.11.2017).Sokolov M. Drugaja zhizn’ Borisa Evreinova. https://www.svoboda.org/a/460388.html (in Russian).Попова Б. Юлия Николаевна Рейтлингер // Наше наследие. 2008. № 87. URL: http:// www.nasledie-rus.ru/podshivka/8719.php.Stanislavskii, W. “Soglasie i razdory.Russkaya emigratsiya na zemlyakh Vtoroi Rechi Pospolitoi.” [Harmony and discord. Russian emigration in the lands of the Second Polish Republic]. Novaya Pol’sha, no. 7−8 (2006): 91−96 (in Russian).Правительствующий Сенат: краткий исторический очерк и биографии сенаторов / Сост. М.Л. Левенсон. СПб.: Типо-литография С.-Петербургской Одиночной Тюрьмы, 1912. С. 157-158.Stanislavskii, W. “Russkaya emigratsiya v Varshave.” [Russian emigration in Warsaw]. Novaya Pol’sha, no. 5, 2002. http://novpol.org/ru/rkjOo_fDjW/RUSSKAYa-EMIGRACIYa-V-VARShAVE (in Russian).Протопресвитер Михаил Польский // Новые мученики Российские. Т. 3. Глава XVII. URL: http://cliuchinskaya.blogspot.ru/2016/12/iii-xvii.html.Stanislavskii, W. “Rycerz przegranej sprawy?’ Kontakty Dymitra Fiłosofowa z polskimi elitami kulturalnymi.” In Emigracja rosyjska. Losy i idée, 313−328. Łódź, 2002 (in Polish).Розинская О.В. Русская литературная эмиграция в Польше: 1920-1930-е годы: дис… канд. филол. наук. М., 2000.Stanislavskii, W. “Emigracja i mniejszość rosyjska w II Rzeczypospolitej: próba charakterystyki społeczności.” Sprawy narodowościowe. Seria nowa 5, no. 2 (1996): 23−60 (in Polish).Русское культурное наследие в Польше. Материалы III научно-практической конференции. Белосток, 29-30 сентября 2012. W.: «Rosyjski Dom», 2012Stanislavskii, W. Myśl polityczna emigracji rosyjskiej w II Rzeczpospolitej: interpretacje przeszłści i koncepcje polityczne: Praca doktorska. Warsaw: Instytut Historii Uniwersytetu Warszawskiego, 2002 (in Polish).Рыхляков В.Н. Некрополистика Русского Зарубежья // Известия Русского генеалогического общества. СПб.: Издательство «Российская национальная библиотека», 2013. Вып. 25. С. 83-94.Suchanek, L. “Emigracja.Emigrantologia. Komisja Emigrantologii Słowian.” In A Centenary of Slavic Studies in Norway. The Olaf Broch Symposium, edited by J.I. Bjǿrnflaten,Рязанцев С.В. Эмигранты из России: русская диаспора или русскоговорящие сообщества? // Социологические исследования. 2016. № 12. С. 84-94G. Kjetsaa, T. Mathiassen, 173−189. Oslo: The Norwegian Academy of Science and Letters, 1998.Секачева Е.Р. Вертинский Александр Николаевич (1889-1957) // Новый исторический вестник. 2001. № 3 (5). URL: http://nivestnik.ru/2001_3/13.shtml.G. Kjetsaa, T. Mathiassen, “Słowiańska emigrantologia.” In Współczesne literaturoznawstwo slawistyczne, 73−88. Vol 3. Kraków: Prace Komisji Kultury Słowian, 2004 (in Polish).Симонова Т.М. Белые формирования в Польше («Отряд русских беженцев») в 1919-1921 годах // Новая и новейшая история. 2012. № 4. С. 39-57G. Kjetsaa, T. Mathiassen, “Emigracja. Emigrantologia. Komisja Emigrantologii Słowian.” Slavia Orientalis 63, no. 2 (2014): 173−189 (in Polish).Симонова Т.М. Русские антисоветские формирования в Польше. М.: Б. и. 2013.Sucharski, T. “Rosja Czapskiego sprzed ‘nieludzkiej ziemi’.” Słupskie Prace Filologiczne, no. 6 (2008): 55−72 (in Polish).Симонова Т.М. Советская Россия (СССР) и Польша. Антисоветские формирования: 1919-1925 гг. М.: Квадрига, 2013. С. 7-8; 42-43, 288Suławka, A.R. “Rosyjska i rosyjskojęzyczna prasa religijna w II Rzeczypospolitej.” Kultura–Media–Teologia, no. 10 (2012): 59−88 (in Polish).Соколов М. Другая жизнь Бориса Евреинова. URL: https://www.svoboda.org/a/ 460388.html (дата обращения 21.11.2017).Suławka, A.R. “Idea współpracy polsko-rosyjskiej w myśli politycznej rosyjskiej emigracji w Polsce (lata 1918–1939).” Przegląd Filozoficzny Nowa Seria, no. 3 (2013): 221−238 (in Polish).Станиславский В. Русская эмиграция в Варшаве // Новая Польша. 2002. № 5. http://novpol.org/ru/rkjOo_fDjW/RUSSKAYa-EMIGRACIYa-V-VARShAVEVikhornov, V.A. Aleksandr Vertinskii na ekrane i ne tol’ko. Novosibirsk: Svin’in i synov’ya, 2012 (in Russian).Станиславский В. Согласие и раздоры. Русская эмиграция на землях Второй Речи Посполитой // Новая Польша. 2006. № 7-8. С. 91-96; № 9. С. 35-40Zamojski, J., and Waluga, G., eds. “Biała emigracja rosyjska w Polsce; sytuacja, problemy (1919−1939).” In Imigranci i społeczeństwa przyjmuja̧ ce: adaptacja, integracja, transformacja? 32−60. Warsaw: Neriton, 2000 (in Polish).Федюкина Е.В. К вопросу о судьбах русской эмиграции и православной культуры Польши // Нансеновские чтения. СПб.: Б.и., 2010. С. 300-308Zamoiskii, Yan. “Russkaya (belaya) emigratsiya v Pol’she i ee pol’skie svyazi (1918−1939).” [Russian (white) emigration to Poland and its Polish context (1918−1939)]. In Kul’turnye svyazi Rossii i Pol’shi XI−XX vv. / Związki kulturalne między Polską a Rosją XI–XX w., 170−189. Moscow: URSS, 1998 (in Russia).Федюкина Е.В. Просветительская деятельность митрополита Дионисия (Валединского) как определяющий фактор в развитии православной культуры II Речи Посполитой // ХХ Ежегодная богословская конференция ПСТГУ. Зимняя сессия. М.: ПСТГУ. 2010. С. 327-331.Zielińska-Balcerzak, N. “Wybrane elementy sytuacji prawnej i politycznej emigracji rosyjskiej w pierwszych latach II Rzeczypospolitej.” Studia Iuridica Lublinensia 24, no. 4 (2015): 151−164 (in Polish).Фонд Российского общественного комитета // ГА РФ. Ф. 8262. Оп. 1. Д. 1. Л. 28.Фонд Русского общественного комитета (1919-1939) // Archiwum Akt Nowych. URL: http://www.aan.gov.pl (дата обращения 20.11.2017).Швайко В.Г. Деятельность русских организаций в Польше по сохранению русской культуры в 1921-1939 гг. Дисс…канд. ист. наук. Гродно: Гродненский госуниверситет им. Янки Купалы, 2005Шилов Д.Н. Неопубликованные материалы к «Русскому провинциальному некрополю» в фондах Российского государственного исторического архива. URL: http://www. petergen.com/publ/shilovrpnrgia.shtml.